در مدیریت تغذیه باغات، مزارع و گلخانه ها بایستی دو نکته مورد توجه قرار گیرد؛ اول آنکه تدوین برنامه غذایی تنها بر اساس آزمون خاک و بدون بررسی و مشاهده آزمون برگی با احتمال بالایی از خسارت همراه است و دوم آنکه برای دستیابی به عملکرد بالا، تعادل در تغذیه و رعایت نسبت مناسب عناصر به یکدیگر در برنامه ریزی غذایی ضروری است.
برخی از باغداران، کشاورزان و گلخانه داران با استفاده ناصحیح از ترکیبات کودی، تعادل عناصر را در گیاهان بر هم می زنند و با وجود صرف هزینه، بازخورد مناسبی در افزایش کمیّت و کیفیت محصول مشاهده نمی کنند. علت این امر در تمامی موارد، نقصان کیفیت تولیدات کودی نیست بلکه دلیل این امر در غالب موارد عدم آگاهی کافی به اهمیت حفظ تعادل عناصر در برنامه تغذیه باغات، مزارع و گلخانه هاست.
کلسیم یکی از عناصر پرمصرفی است که برای رشد و توسعه طبیعی گیاهان مورد نیاز است. این عنصر در بسیاری از فرآیندهای درون سلولی مانند نفوذپذیری انتخابی غشا، کاهش سرعت تنفس و جلوگیری از تولید اتیلن و کاهش فعالیت آنزیم های پلی گالاکتوروناز و پکتین متیل استراز تاثیر گذار است. همچنین کلسیم با شرکت در ساختمان دیواره سلولی در افزایش سفتی پوست و بافت میوه و قابلیت حمل و مدت انبارداری میوه نقش مستقیم دارد. از این رو، محصولات زراعی، باغی و گلخانه ای که تولید میوه می کنند در مقایسه با محصولاتی که با هدف تولید دانه کشت می شوند، نیاز بیشتری به کلسیم دارند. از دیگر نقش های کلسیم در گیاهان می توان به کاهش ریزش برگ، میوه و گل در درختان، تنظیم فرآیندهای آنزیمی و هورمونی و رشد طولی شاخه ها و ریشه ها اشاره کرد.
کلسیم عنصری نسبتاً غیرمتحرک است و بیشتر از طریق آوندهای چوبی در گیاه انتقال پیدا می کند. از این رو، غالباً به حرکت به سمت برگ ها که تبخیر و تعرق بالایی دارند، گرایش دارد. انتقال محدود و کُند کلسیم به میوه منجر به کاهش نسبی غلظت کلسیم در میوه در دوره رشد آن می شود. محلول پاشی کلسیم بر روی برگ ها و میوه ها در دوره رشد میوه موثرترین روش برای افزایش کلسیم درونی میوه ها و پیشگیری از کاهش کمیّت و کیفیت میوه بر اثر کمبود کلسیم است.
عارضههای پوسیدگی گُلگاه در گوجه فرنگی و فلفل دلمه ای، سوختگی لبه برگ ها در کاهو و کلم، لکه تلخی سیب یا لکه چوب پنبه ای سیب، قلب سیاه کرفس و لکه استخوانی پسته از جمله خسارات رایج ناشی از کمبود کلسیم هستند. نکته حائز اهمیت آن است که در بسیاری از باغات، مزارع و گلخانه های خسارت دیده از چنین عارضه هایی، کشاورزان بیان می کنند که برنامه کاملی برای تغذیه محصول خود داشته و محلول پاشی کلسیم را نیز انجام داده اند. پس چه عامل یا عواملی سبب بروز علائم کمبود کلسیم در میوه و افت کمّی و کیفی محصول شده است؟
این مقاله کوتاه بخشی از مقاله ” اهمیت تعادل در برنامه غذایی گیاهان حساس به کمبود کلسیم ” منتشر شده در شماره ۱۳۶ مجله دنیای کشاورزی، مهر ۱۴۰۳ می باشد؛ برای مطالعه بیشتر می توانید فایل این مقاله را از قسمت زیر دانلود کنید.