بیماریهای گیاهی به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند: بیماریهای عفونی (Biotic) و بیماریهای غیرعفونی (Abiotic). بیماریهای عفونی توسط پاتوژنهای زندهای همچون قارچها، باکتریها (پروکاریوتها)، ویروسها، ویروئیدها و نماتدها ایجاد میشوند. در مقابل، بیماریهای غیرعفونی یا فیزیولوژیکی ناشی از عوامل محیطی مانند تنشهای دمایی، رطوبتی، نوری، کمبود یا بیشبود عناصر غذایی، آسیبهای فیزیکی (زخمها و نیش حشرات)، جهشهای ژنتیکی یا عدم تطابق ژنتیکی گیاه با محیط کشت هستند. ظهور هر بیماری گیاهی، نیازمند برقراری تعامل بین سه عامل پاتوژن (عامل بیماریزا)، میزبان (گیاه) و محیط (شرایط محیطی) است که به عنوان مثلث بیماری گیاهی (Plant Disease Triangle) شناخته میشود.
تشخیص صحیح عامل بیماریزا (پاتوژن یا اختلال فیزیولوژیکی) اولین قدم در انتخاب روش کنترل مناسب و جلوگیری از گسترش بیماری یا اختلال به گیاهان دیگر است. در جدول زیر، به برخی از روشهای کلیدی برای تفکیک این دو دسته از بیماریها اشاره میشود:
| ویژگیها | بیماری های ناشی از بیمارگرها | بیماریهای ناشی از اختلالات فیزیولوژیکی |
| میزبان | علائم مشابه در یک گونه ی گیاهی و هم سن | علائم مشابه در گونه ها و سنین مختلف گیاهی |
| الگوی علائم | اغلب غیر یکنواخت با اشکال مختلف | به طور یکنواخت و هم شکل |
| شدت علائم | بسته به زمان وقوع و فاصله از کانون بیماری متغییر | یکنواخت |
| گسترش | مسری | غیر مسری |
پس از شناخت و تفکیک بیماریهای فیزیولوژیکی و غیرفیزیولوژیکی، بهدلیل شرایط مساعد محیطی گلخانهها (بهویژه رطوبت بالا) که موجب شیوع بیماریها میشود، اتخاذ رویکردی جامع و پیشگیرانه در تمام مراحل کاشت، ضروری است. این رویکرد مدیریتی چهار مرحلهای شامل اقدامات قبل از کاشت، کاشت، داشت و برداشت میشود تا ضمن کاهش شیوع بیماریها، عملکرد بهینه را تضمین کند.
مرحله قبل از کاشت
- استاندارد ساختار فنی گلخانه ها (ارتفاع، کنترل هوشمند محیطی، توری ضد حشره، درچه های سقفی و اتاقک ورود)
- آماده سازی بستر مناسب کشت (بررسی فیزیکی و شیمیایی خاک و یا انتخاب بستر مناسب آب کشت)
- ضد عفونی خاک گلخانه و بستر کشت
مرحله کاشت
- استفاده از ارقام متناسب با شرایط اقلیمی و بازار پسندی
- کشت بذور و نشاء گواهی شده
- ضد عفونی بذور یا نشاء قبل از کشت و انتقال به بستر اصلی
- استفاده از عوامل زیستی مفید قبل از کشت در بستر اصلی
مرحله داشت
- نصب تله حشرات ناقل
- بازرسی و بوته کشی و حذف بوته های آلوده به ویروس
- بازدید های مستمر دوره ای
- استفاده از عوامل بیولوژیکی و مواد ریز مغذی
مرحله برداشت
- نظارت بر روند برداشت محصول
- جداسازی میوه های آلوده به بیماری گرها و تیمار آن ها
- ضد عفونی گلخانه پس از برداشت محصول