بور عنصر کم مصرف دیگری است که بیشترین اهمیت را در فرایند تشکیل اندام های زایشی در گیاهان زراعی و درختان میوه دارد. در واقع این عنصر بر قابلیت زنده بودن دانه گرده و جوانه زنی و رشد لوله گرده اثر مستقیم دارد. بور غالبا در بساک و گرده و تخمدان متمرکز است و این تراکم گاهی به دو برابر غلظت آن در ساقه می رسد؛ بور در سنتز و مقدار DNA و RNA در گیاهان اثرگذار است و در شرایط کمبود بور، مقدار DNA و RNA کاهش می یابد.
بور عنصر ریز مغذی متحرکی در خاک است که به شکل اسید بوریک از محلول خاک توسط ریشه ها جذب می شود، بنابراین مصرف مقدار کمی از آن در خاک می تواند بور کافی را برای گیاهان فراهم نماید اما با توجه به تحرک پایین بور در گیاهان، این عنصر یک عامل محدود کننده در تولید میوه و عملکرد گیاهان زراعی می باشد. دل و هانگ (۱۹۹۷) بیان نمودند تولید مثل جنسی نسبت به رشد رویشی، اغلب به کمبود بور حساس تر است. کاهش عملکرد دانه بدون وجود نشانه های روشن در طول رشد رویشی پیشین می تواند اتفاق بیفتد. کمبود بور، در درجه اول با آسیب رساندن به میکروسپوروژنز (تشکیل دانه ها گرده) و کاهش رشد لوله گرده سبب کم باروری گلهای نر می شود. اثرات کمبود بور پس از لقاح نیز شامل اختلال تکامل جنین، تشکیل جنین ناقص و یا آسیب دیده و میوه ناقص می باشد.
تجزیه برگ برای تشخیص کمبود بور مناسب نمی باشد زیرا این عنصر کم تحرک است و حتی اگر غلظت بور در برگ در حد بهینه باشد ممکن است بور به میزان کافی در اختیار جوانه های گل قرار داده نشود (توکر و همکاران، ۱۹۹۵). تامین بور با توجه به نقش آن در گرده افشانی و تلقیح گل ها در عملکرد درختان میوه و گیاهان زراعی اثر مستقیم دارد. کمبود متوسط بور در درختان میوه، علائم ظاهری خاصی نشان نمی دهند و تنها علائم آن، کاهش تشکیل میوه می باشد در گیاهان زراعی نیز کمبود متوسط بور تا حدودی سبب بی نظمی در پر شدن دانه ها در سنبله می شود.
پژوهش های مختلف نشان داده است مصرف خاکی بور سبب تجمع بور در ریشه ها می شود و مقدار خیلی کمی از این عنصر به اندام هوایی انتقال داده می شود و در زمان شکوفایی گل ها (در ابتدای فصل رشد) نیز مقدار بسیار کمی از این عنصر در اختیار جوانه های گل قرار می گیرد، از این رو در موارد بسیاری مشاهده شده با وجود مصرف خاکی بور، کمبود این عنصر در گیاه، محدودیت ایجاد کرده است. اما در درختان میوه محلول پاشی بور پس از برداشت میوه، با کارایی بالا توسط برگ ها جذب و به بافت های ذخیره برای استفاده در رشد سال بعد انتقال می یابد.
ملکوتی و طهرانی (۱۳۷۸) بیان کردند محلول پاشی عناصری مانند بور، مس، منگنز و روی در شرایط خاک های ایران از مصرف آن ها در خاک به دلیل برطرف نمودن سریع کمبود، آسان تر بودن اجرای آن، کاهش سمیت ناشی از تجمع این عناصر در خاک و جلوگیری از تثبیت، روش مناسب تری است. محلول پاشی بور در اوایل پاییز (بعد از برداشت میوه) و همچنین در طول متورم شدن جوانه ها در بهار می تواند تامین کننده نیاز بور و موثر در افزایش تشکیل میوه باشد (پیریا، ۱۹۹۴). سانچز و ریگتی (۲۰۰۵) و براون (۲۰۰۱) گزارش کردند اثر محلول پاشی بور پس از یک محصول سنگین یا بهار سرد و بارانی در عملکرد میوه بسیار بارز است. محلول پاشی بور در پاییز همراه با نیتروژن موجب افزایش ذخیره بور در ریشه ها و اندامهای زایشی و افزایش دسترسی آن برای گل ها در زمان شکوفایی و تشکیل میوه می شود (سانچز و ریگتی، ۲۰۰۲).
کار و نلسون (۲۰۱۴) با مطالعه بر روی گیاه ذرت شیرین گزارش کردند کاربرد برگی (یا محلول پاشی) بور در مراحل اولیه رشد ذرت (۴ تا ۶ برگی) در دستیابی به عملکرد بالا بسیار موثر است. به طور کلی در غلات گرمسیری مانند برنج و ذرت، محلول پاشی بور به همراه روی در مرحله خوشه روی سبب افزایش عملکرد می شود و در غلات سردسیری مانند گندم، محلول پاشی بور همراه روی در مرحله ۴ تا ۶ برگی و همچنین خوشه روی (یا چکمه ای شدن) در تامین نیاز جوانه های گل و متعاقبا افزایش عملکرد اثرگذار است.
این مقاله بخشی از مقاله “تاثیر محلول پاشی ترکیبی نیتروژن، بور، روی و مولیبدن در تشکیل و نگهداری جوانه گل وافزایش عملکرد گیاهان زراعی و باغی” منتشر شده در شماره ۱۳۴ مجله دنیای کشاورزی، مرداد ۱۴۰۳ می باشد؛ برای مطالعه بیشتر می توانید فایل این مقاله را از قسمت زیر دانلود کنید.