عنصر روی محدودکننده ترین عنصر کم مصرف در تولید درختان میوه در جهان است (سویتلیک، ۱۹۹۹). روی در گیاهان نقش بسیار مهمی در سنتز پروتئین و کربوهیدرات ها، اعمال متابولیکی سلول، محافظت غشا در برابر رادیکال های آزاد اکسیژن و سایر فرآیندهای مرتبط با سازگاری گیاهان به تنش ها دارد و در ساخته شدن پروتئین ها و هورمون های گیاهی نظیر اکسین نیز نقش دارد. از دیگر نقش های روی می توان به تنظیم میزان باز بودن روزنه ها، فعالیت آنزیم کربنیک آنهیدراز، ساخته شدن تریپتوفان، مشارکت در متابولیسم نیتروژن، جزء فلزی آنزیم های مختلف و یا به عنوان فاکتور عاملی، ساختاری یا تنظیمی اشاره کرد (صادق زاده و رنگل، ۲۰۱۱).
در درختان میوه دارای کمبود روی، رشد رویشی و گلدهی در بهار نسبت به درختان بدون کمبود با تأخیر شروع می شود. محلول پاشی روی پس از برداشت میوه، در بسیاری از مناطق جهان برای درختان میوه خزان دار توصیه می شود و رواج دارد. محلول پاشی روی قبل از ریزش برگها در پاییز، سریعاً توسط برگ ها جذب و به جوانه های گل انتقال می یابد و نیاز جوانه های گل را در سال بعد تأمین و سبب افزایش تشکیل میوه می شود (اسدی کنگرشاهی و اخلاقی، ۱۳۹۲). البته برخی پژوهش های انجام شده نشان داده است که تأثیر این محلول پاشی موقتی بوده و نیاز به تکرار محلول پاشی در ابتدای فصل رشد است (سانچز و ریگتی، ۲۰۰۲). جانسون و آمدریس (۲۰۰۱) گزارش کردند در درختان میوه خزان دار، محلول پاشی همزمان نیتروژن و روی پس از برداشت میوه در پاییز سبب می شود خروج نیتروژن از برگ ها افزایش یابد و ریزش و تجزیه برگ ها تسریع شود که این امر در کنترل برخی بیماری ها در سال بعد مؤثر است. علاوه بر آنچه درباره نقش روی در گیاهان بیان شد، روی در گیاهان زراعی بر کارایی جذب و مصرف آب و توانایی تنظیم فشار اسمزی جهت مقابله با تنش های رطوبتی اثرگذار است. صادق زاده (۱۳۹۴) با مطالعه تاثیر عنصر روی بر تولید گندم نان و دوروم در شرایط دیم گزارش کرد در صورت عدم دسترسی گیاه به میزان کافی و مورد نیاز از روی، کارایی استفاده از آب به صورت معناداری کاهش می یابد و باعث افت عملکرد گیاه زراعی می شود. از سوی دیگر، باگکی (۲۰۰۷) بیان کرد حساسیت گیاهان به کمبود روی در شرایط تنش خشکی، شدیدتر از شرایط معمول است. با توجه به اقلیم خشک غالب مناطق زراعی ایران، کمبود روی از جمله عوامل محدود کننده عملکرد گیاهان زراعی است. در حقیقت، تنش خشکی می تواند جذب روی توسط گیاه را به طرق مختلف از جمله با کاهش رشد و توسعه ریشه و نیز کاهش میزان جابجایی روی در خاک تحت تاثیر قرار دهد (سامارا و همکاران، ۲۰۰۴). تنش آب یک تنش اکسیداسیونی به شمار می رود چرا که باعث تولید اکسیژن فعال (ROS) در گیاه مخصوصا در طی فتوسنتز می گردد. در شرایط نرمال آبی، سلول قادر به از بین بردن و غیر سمی کردن رادیکال های آزاد اکسیژن توسط آنزیم های حاوی عنصر روی نظیر آسکوربیک پراکسیداز، گلوتاتیون ردوکتاز و سوپراکسید دیسموتاز می باشد. فعالیت این آنزیم ها به وجود میزان کافی روی در گیاه وابسته می باشد .از این رو، کمبود روی می تواند فعالیت آنزیم های ضد اکسیداسیونی را کاهش دهد و باعث افزایش خسارت ناشی از تنش آب و افت عملکرد شود (گودمن و نیوتن، ۲۰۰۵). صادق زاده و همکاران (۱۳۹۴) گزارش کردند در غلات تحمل به تنش های محیطی به میزان عنصر روی بستگی زیادی دارد زیرا عنصر روی در بیان ژن های موثر در تحمل تنش ها و محافظت از سلول ها در برابر اثرات منفی تنش ها نقش اساسی دارد. نکویی خو و مجیدی مهر (۱۴۰۰) بیان کردند در غلات مصرف کود روی به صورت محلول پاشی در مرحله طویل شدن ساقه و ابتدای گلدهی در تامین نیاز گیاهان به روی و افزایش عملکرد تاثیر مستقیم دارد.
این مقاله بخشی از مقاله ” تاثیر محلول پاشی ترکیبی نیتروژن، بور، روی و مولیبدن در تشکیل و نگهداری جوانه گل وافزایش عملکرد گیاهان زراعی و باغی” منتشر شده در شماره ۱۳۴ مجله دنیای کشاورزی، مرداد ۱۴۰۳ می باشد؛ برای مطالعه بیشتر می توانید فایل این مقاله را از قسمت زیر دانلود کنید.