مرحله رشد و سایز گرفتن میوه به تامین کلسیم حساس است چنانچه در این بازه زمانی با مصرف کودهای نیتروژن بالا، نسبت متعادل نیتروژن به کلسیم بر هم زده شود، با وجود محلول پاشی و تامین کلسیم، علائم و خسارت کمبود کلسیم در محصول مشاهده می شود. اگر نسبت نیتروژن به کلسیم در میوه برابر ۱۰ باشد میوه دچار هیچگونه عارضه فیزیولوژیکی ناشی از کمبود کلسیم نخواهد شد اما چنانچه این نسبت برابر یا بیشتر از ۳۰ شود میوه دچار کمبود کلسیم می شود.
همچنین استفاده از ترکیبات کودی پتاسیمی یا منیزیمی به میزان زیاد یا در زمان نامناسب سبب می شود نسبت های پتاسیم به کلسیم و یا منیزیم به کلسیم افزایش یابد و تعادل این عناصر در میوه بر هم خورد و به این ترتیب علائم و خسارت کمبود کلسیم بروز پیدا کند. در موارد بسیاری در کشت و تولید محصولات حساس به کمبود کلسیم مشاهده شده کشاورزانی که از کودهای پتاسیمی یا منیزیمی بدون توجه به رعایت تعادل این عناصر با میزان کلسیم گیاه استفاده کرده اند، شدت خسارت کمبود کلسیم در محصولشان بیشتر بوده است. در چنین مواردی ضمن افزایش تعداد دفعات محلول پاشی کلسیم، نمونه گیری از برگ و آزمایش آن، برای اتخاذ تصمیم صحیح بسیار مفید است.
آبیاری نامنظم، فواصل زیاد بین آبیاری ها و تنش خشکی یکی دیگر از عوامل بروز کمبود کلسیم در میوه ها با وجود محلول پاشی کلسیم است. در واقع جذب کلسیم به درون گیاه وابسته به تبخیر و تعرق گیاه است و لازمه انجام تبخیر و تعرق، دسترسی گیاه به آب کافی از طریق آبیاری در فواصلی منظم و با میزانی مناسب است. نکته قابل توجه آن است که در آبیاری های غرقابی و مکرر نیز به دلیل عدم دسترسی ریشه به میزان کافی از اکسیژن و خفگی ریشه ها، عدم جذب کلسیم کافی رخ می دهد و علائم کمبود کلسیم در میوه ها مشاهده می شود. سایر عوامل محیطی که بر میزان تبخیر و تعرق گیاه در دوره رشد میوه اثر منفی داشته باشند مانند افزایش تعداد روزهای ابری و بارانی، تنش خشکی، شوری آب و یا خاک و … می توانند سبب افت جذب کلسیم و بروز علائم کمبود کلسیم در میوه ها شوند.
افت شدید دما در اواخر دوره رشد میوه یا نزدیک به برداشت (مقارن با اواسط شهریور تا اوایل مهر) می تواند مانع از جذب کلسیم و بروز خسارت کمبود کلسیم در میوه ها با وجود محلول پاشی کلسیم حین رشد میوه شود.
درصد بالای شن در خاک که سبب افت ظرفیت نگهداری آب در خاک و بروز خشکی سریع در خاک می شود نیز می تواند یکی از عوامل بروز کمبود کلسیم در میوه ها با وجود تغذیه برگی کلسیم باشد.
در گلخانه ها عموماً عدم تهویه مناسب هوای گلخانه و درصد رطوبت بالای هوای محیط و pH اسیدی خاک، مانع از جذب کلسیم و بروز علائم کمبود در میوه ها با وجود مصرف کلسیم می شود. در تصویر شماره یک مشاهده می کنید بازه بهینه اسیدیته خاک برای جذب کلسیم از ۶.۴ تا ۸.۵ است، این بازه بسیار شبیه به بازه بهینه pH برای جذب عناصر ماکرو اولیه یعنی نیتروژن، فسفر و پتاسیم می باشد. بنابراین pH اسیدی محیط ریشه، مانع از جذب کلسیم از محلول خاک و بروز علائم کمبود کلسیم در میوه خواهد شد.
با وجود آنکه کلسیم به عنوان یک عنصر ماکرو ثانویه شناخته می شود اما در گیاهان تولید کننده میوه، عنصری بسیار کلیدی در کمیّت و به ویژه کیفیت محصول است بنابراین ضروری است پیش از برنامهنویسی برای تغذیه باغ یا گلخانه، با انجام آزمون خاک و آزمون برگ، میزان و مهمتر از آن، نسبت کلسیم با عناصری مانند نیتروژن، پتاسیم و منیزیم مورد بررسی قرار گیرد و علاوه بر استفاده از منابع کودی کلسیم، اقدامات لازم جهت جذب بالای کلسیم اجرایی شود به عنوان مثال در سال هایی که تعداد روزهای ابری و یا بارانی در فصل رشد افزایش می یابد لازم است تعداد دفعات محلول پاشی کلسیم افزایش یابد و یا کلسیم به طور همزمان از طریق محلول پاشی و کود آبیاری در اختیار گیاه قرار گیرد. در برخی گلخانه ها تهویه نامناسب گلخانه و یا EC بالای آب مانع از جذب کلسیم می شود، در چنین شرایطی نیازی به افزایش میزان استفاده از کلسیم نیست بلکه می توان با نصب فن برای تهویه یا آب شیرین کن برای سیستم آبیاری گلخانه، مشکل کمبود کلسیم در گیاهان گلخانه را بر طرف نمود.
این مقاله کوتاه بخشی از مقاله ” اهمیت تعادل در برنامه غذایی گیاهان حساس به کمبود کلسیم ” منتشر شده در شماره ۱۳۶ مجله دنیای کشاورزی، مهر ۱۴۰۳ می باشد؛ برای مطالعه بیشتر می توانید فایل این مقاله را از قسمت زیر دانلود کنید.